Czarne wody tropikalnej Ameryki Po?udniowej

W Magazynie Akwarium ukazuj? si? ciekawe artyku?y Tomasza Nideckiego na temat wd Ameryki Po?udniowej, w ktrych ?yj? piel?gniczki. Poniewa? naszym zdaniem idealnie pasuj? do tematyki tej strony, uznali?my, ?e by?oby fajnie, aby mogli si? z nimi zapoznawa? go?cie apisto.pl.

W sprawie pierwszego z nich, o czarnych wodach, ktry ukaza? si? w Magazynie Akwarium zwrcili?my si? do autora i wydawcy z pro?b? o zgod? na zamieszczenie na tej stronie. Zgode uzyskali?my, za co serdecznie dzi?kujemy (i liczymy na jeszcze). Efekt poni?ej.

Redakcja

Kwa?ne niczym ocet, ciemne, prawie ca?kowicie pozbawione ?ycia wody wydaj? si? jednym z najmniej przyjaznych miejsc. S? jednak domem dla wielu gatunkw ryb, ktre mimo tak niesprzyjaj?cych warunkw ?yj?, rozmna?aj? si? i ewoluuj?. Czarne wody Ameryki Po?udniowej to jeden z najciekawszych biotopw. Cho? najtrudniej odtworzy? go w domowym akwarium, ?yj?ce w nim stworzenia bardzo cz?sto mo?na kupi? w sklepie akwarystycznym.

Wody Ameryki Po?udniowej mo?emy podzieli? na dwa sposoby: ze wzgl?du na po?o?enie geograficzne oraz wed?ug typw. Poszczeglne strefy kontynentu s? od siebie oddzielone niewidzialnymi na pierwszy rzut oka granicami. Na przyk?ad Andy wydzielaj? do?? niewielk? stref? zachodni? kontynentu, nie po??czon? w ?aden sposb z cz??ci? wschodni?. Granice wyznaczaj? te? dorzecza Amazonki oraz innych, mniejszych rzek. Wody tych akwenw nie s? ze sob? po??czone, cho? w czasie pory deszczowej czasem mieszaj? si? (w czasie powodzi).

Ameryka Po?udniowa jest kontynentem bardzo rozci?gni?tym z p?nocy na po?udnie, o zr?nicowanym ukszta?towaniu powierzchni. Mi?dzy akwenami wyst?puj? ogromne r?nice temperatur. Na po?udniu kontynentu nie spotkamy ?adnych ryb akwariowych - wody s? zbyt zimne, by ?yj?ce w nich ryby nadawa?y si? do racjonalnej domowej hodowli. Nieco bardziej na p?noc wyst?puje strefa subtropikalna z bardzo du?ymi r?nicami temperatur mi?dzy latem a zim?. Z tej strefy pochodzi niewiele gatunkw ryb hodowanych w akwariach. Aby utrzyma? je przy ?yciu, trzeba obni?a? temperatur? do oko?o 10^oC przez kilka miesi?cy.

Najbardziej ?yciodajn? stref? jest ?rodek i p?noc kontynentu, przede wszystkim ogromne dorzecze Amazonki. Stamt?d pochodzi wi?kszo?? po?udniowoameryka?skich ryb trzymanych w akwariach.

Woda wodzie nierwna

Dla akwarystw znacznie mniejsze znaczenie ma rejon strefy tropikalnej, z jakiego pochodzi hodowana ryba. Wa?niejszy jest typ wd, w jakich wyst?puje - co, paradoksalnie, wcale nie zale?y od po?o?enia geograficznego. W Ameryce Po?udniowej wyst?puj? trzy typy wd, ktre reprezentuj? trzy zupe?nie inne biotopy (cho? wiele ryb wyst?puje w wi?cej ni? jednym). Ryby z wd takiego samego typu mo?na zazwyczaj trzyma? razem w akwarium.

Wody przejrzyste (clearwater) - to zazwyczaj mniejsze rzeki i strumienie o pod?o?u skalnym. Odczyn maj? bliski oboj?tnego, twardo?? stosunkowo niewielk?. W wodach tych wyst?puje bogate ?ycie zarwno ro?linne, jak i zwierz?ce.

Wody bia?e (whitewater) - to m?tne rzeki i strumienie, w ktrych wyst?puje ogromna ilo?? mu?u wyp?ukanego ze ska? w grnym ich biegu. Parametry chemiczne maj? podobne jak wody przejrzyste, lecz poniewa? do g??bszych stref dociera mniejsza ilo?? ?wiat?a, nie s? a? tak bogate w organizmy zwierz?ce i ro?linne.

Trzeci, chyba najciekawszy typ wd w Ameryce Po?udniowej - to wody czarne (blackwater).

?ycie w piekle

Czarne wody Ameryki Po?udniowej maj? kolor herbaty, s? bardzo przejrzyste (widoczno?? do 3 metrw), bardzo kwa?ne do umiarkowanych (pH mi?dzy 3,5 a 6) i wyj?tkowo mi?kkie. Zawarto?? zwi?zkw chemicznych jest ?ladowa. Mo?na powiedzie?, ?e s? prawie sterylne. Sporadycznie wyst?puj? w nich ro?liny i zwierz?ta ni?sze (glony, pierwotniaki), co poci?ga za sob? brak pokarmu dla sk?poszczetw, skorupiakw i larw owadw. W czarnej wodzie nie znajdziemy prawie ?adnych ro?lin wodnych, ktrym do ?ycia niezb?dne jest ?wiat?o (mimo ?e woda jest przejrzysta, ze wzgl?du na jej kolor pewne zakresy widma ?wietlnego nie docieraj? do wi?kszych g??boko?ci) i ktre ?le znosz? tak kwa?ne ?rodowisko.

Otoczenie czarnych wd jest rwnie ubogie jak ich wn?trze. Tylko nieliczne gatunki ro?lin mog? prze?y? w mocno zakwaszonej glebie. Warunki wodne uniemo?liwiaj? owadom rozmna?anie, w okolicach czarnych wd ?yje wi?c znacznie mniej gatunkw insektw ni? w innych partiach lasw deszczowych. Niewielka liczba ro?lin i owadw oraz ryb powoduje, ?e tak?e populacja zwierz?t wy?szych na l?dzie jest znacznie ubo?sza. Wody czarne s? wi?c swoist? pustyni? na ?yciodajnym l?dzie Ameryki Po?udniowej.

Kolor i sk?ad chemiczny wody wynika z braku podatnych na wyp?ukanie substancji mineralnych w ska?ach wyst?puj?cych w grnym biegu oraz odk?adania si? w wodzie ogromnych ilo?ci substancji organicznych. S? to przede wszystkim li?cie oraz owoce spadaj?ce z drzew i sp?ukiwane podczas pory deszczowej. Gnij? one i wydzielaj? garbniki oraz kwasy humusowe - substancje, ktre mocno zakwaszaj? i zabarwiaj? wod? na br?zowo. Dno zbiornikw wodnych jest zazwyczaj piaszczyste, ale pokryte grub? (20-30 cm) warstw? gnij?cych cz?stek ro?linnych. W wodzie wyst?puje mnstwo zbutwia?ego drewna. Nie znajdziemy tu prawie ?adnych ska? ani kamieni.

Do biotopu czarnych wd zaliczane s? zarwno zbiorniki bie??ce, jak i stoj?ce. Pierwsze z wymienionych to zazwyczaj wolno p?yn?ce rzeki. Zaliczaj? si? do nich np. Rio Negro, Rio Cururu, Rio Arapiuns, Rio Tef oraz ich dop?ywy. Czarne wody wyst?puj? tak?e w zatokach i niewielkich bajorach otoczonych d?ungl?.

Nie ma tego z?ego...

W czarnych wodach trudno prze?y? jakimkolwiek organizmom, tak?e rybom. Te jednak znalaz?y sposoby na skuteczne od?ywianie si?, potrafi?y te? wykorzysta? sterylno?? wd. Brak pierwotniakw znacznie redukuje mo?liwo?? zapadni?cia na r?ne choroby. Korzenie i zgni?e li?cie stanowi? doskona?e kryjwki przed drapie?nikami. Niektre ryby ?yj? nawet w warstwie zgni?ych cz??ci ro?lin pokrywaj?cych dno zbiornikw wodnych!

Brak pierwotniakw, larw owadw i innych organizmw wodnych nie oznacza, ?e ryby nie maj? po?ywienia. Spadaj?ce do wody li?cie, owoce i nasiona, owady lataj?ce i inne, mniejsze ryby to doskona?e ?rd?o pokarmu. Poniewa? w czarnych wodach wyst?puje zazwyczaj ogromna r?nica poziomu wody mi?dzy por? deszczow? a such?, zalewane s? cz??ci drzew, ktre niektrym rybom s?u?? za karm?. Inne ryby nauczy?y si? wyskakiwa? na kilka metrw z wody, by porywa? owady i ma?e zwierz?ta.

Najtrudniejszy okres dla ryb to pora sucha. W wodach p?yn?cych piaszczyste dno jest odkrywane, a li?cie wyp?ukiwane. Brakuje kryjwek. Do wody spada niewiele li?ci i owocw, a drzewa s? wysoko nad powierzchni?. Ryby dostosowa?y si? do tych warunkw na r?ne sposoby. Dla prawie wszystkich typowym zachowaniem jest podchodzenie do tar?a od razu po nadej?ciu pory deszczowej, ktra wr?y dop?yw pokarmu dla potomstwa.

Mieszka?cy czarnych wd

W czarnych wodach znajdziemy r?ne ryby hodowane w akwariach. Wyst?puj? tu gatunki zarwno bardzo ma?e, jak i bardzo du?e. Wi?kszo?? z nich nale?y do dwch rodzin: k?saczowatych i piel?gnicowatych.

Wyst?puj?ce w czarnych wodach ryby k?saczowate to zazwyczaj niewielkie, bardzo kolorowe gatunki stadne. Przyk?adem s? neony - zarwno neon Innesa (Paracheirodon innesi), jak i neon czerwony (Paracheirodon axelrodi) pochodz? z typowych czarnych wd. Najcz??ciej zamieszkuj? niewielkie strumienie. Czasem wyst?puj? tak?e w wodach przejrzystych (clearwater). Uwa?a si?, ?e jaskrawe kolory ryb k?saczowatych z czarnych wd pomagaj? im rozpozna? inne osobniki ze swojego gatunku.

W nieprzyjaznych wodach ?yje te? wiele gatunkw piel?gnic, w tym jedne z najpopularniejszych hodowanych w akwariach. Wi?kszo?? gatunkw z rodzaju Apistogramma (piel?gniczki) pochodzi w?a?nie z tego biotopu (np. Apistogramma agassizi). Znalaz?y w nim dom tak?e m.in. paletki, skalary, piel?gniczki Ramireza i piel?gnice sko?nopr?gie. Nieco mniej popularne w Polsce s? ?yj?ce w czarnych wodach uaru (Uaru amphiacanthoides), piel?gnice szczupakowate z rodzaju Crenicichla oraz przepi?kny ziemiojad Satanoperca daemon.

Biotop czarnych wd jest te? domem dla wielu innych fascynuj?cych gatunkw ryb. Przyk?adem mo?e by? ogromna arrowana (Osteoglossum bicirrhosum) czy p?aszczki s?odkowodne (np. Potamotrygon motoro). Mo?na je zobaczy? np. w Warszawskim Ogrodzie Zoologicznym.

Nie tylko w Ameryce

Czarne wody wyst?puj? nie tylko w Ameryce Po?udniowej. Znanym przedstawicielem ryb zamieszkuj?cych ten biotop w Azji jest razbora klinowa. W podobnych wodach w Afryce ?yj? niektre barwniaki. Ryby te zazwyczaj mo?na ??czy? ze sob? w akwarium.

Cho? ryby czarnych wd dostosowa?y si? do trudnych warunkw, nie oznacza to, ?e ?atwo je hodowa?. W akwarium staj? si? wra?liwe na choroby, ?le toleruj? substancje azotowe. Aby mog?y si? rozmna?a?, trzeba odtworzy? naturalny sk?ad wody - jaja wielu z nich nie rozwijaj? si? w wodzie bogatej w substancje mineralne oraz drobnoustroje. Z tych powodw du?a cz??? omawianych gatunkw uznawana jest za ryby trudne, przeznaczone dla specjalistw. Ze wzgl?du na problemy z ich rozmna?aniem, masowo importowane s? ze ?rodowiska naturalnego. Rocznie ?apanych jest 30-40 milionw ryb! Import neona czerwonego stanowi 80% importu ryb z Ameryki Po?udniowej. Doprowadzi?o to do wyczerpania populacji tej ryby w cz??ci biegu Rio Negro. To przyk?ad mrocznej strony naszej pasji...

Jak przygotowa? akwarium dla ryb z czarnych wd?

W akwarium dla ryb z czarnych wd powinni?my odtworzy? warunki naturalne - tak pod wzgl?dem sk?adu wody, jak i dekoracji. Odpowiedni sk?ad wody mo?emy osi?gn?? jedynie dzi?ki stosowaniu wody destylowanej lub pochodz?cej z filtra odwrconej osmozy. Warto te? u?ywa? stale sterylizatora (lampy) UV, aby usuwa? z wody mikroorganizmy.

Zakwaszenie wody i du?? ilo?? garbnikw najlepiej uzyska? metodami naturalnymi. Dodajemy do wody bardzo du?e ilo?ci torfu akwarystycznego, dolewamy specjalne preparaty garbnikowe (np. Tetra ToruMin czy Zoolek Biotorfin). Mo?emy stosowa? tak?e wysuszone szyszki olchowe.

Dno akwarium powinno by? piaszczyste. Mo?emy na nim umie?ci? w?knisty torf lub li?cie d?bu. Wiele ryb (np. neony) czuje si? znacznie lepiej w akwarium z ciemnym dnem. Nie nale?y wk?ada? do akwarium ?adnych kamieni (nie wyst?puj? w ?rodowisku naturalnym), warto natomiast umie?ci? bardzo du?e ilo?ci zbutwia?ego drewna, ktre mo?na kupi? w sklepach akwarystycznych lub zdoby? samodzielnie na torfowiskach (patrz: artyku? "Korze? korzeniowi nierwny^ w pierwszym numerze "Magazynu Akwarium^). Drewno pomo?e uzyska? odpowiedni sk?ad chemiczny wody i b?dzie stanowi?o kryjwk? dla wielu gatunkw ryb.

W zbiorniku dla ryb z czarnych wd nie umieszczamy ?adnych ro?lin zakorzenionych, mo?na jednak doda? ro?liny p?ywaj?ce (np. wyst?puj?cy w naturze hiacynt wodny - Eichhornia crassipes, E. azurea, lub piscji - Pistia stratiotes). Woda powinna mie? br?zowy kolor, bardzo s?abe o?wietlenie i niewielki pr?d - lepiej stosowa? kilka mniejszych filtrw ni? jeden du?y.

Dobrze urz?dzony zbiornik biotopowy oddaj?cy czarne wody Ameryki Po?udniowej mo?e by? bardzo atrakcyjny, mimo pozornie niewielkiej warto?ci estetycznej (brak ro?lin, s?abe o?wietlenie). Du?a liczba korzeni i ciemna woda nadaj? akwarium swoisty klimat - jakby?my mieli w domu fragment tropikalnej d?ungli. Bardzo ?adnie wygl?da akwarium, wok? ktrego postawimy wiele doniczek z ro?linami l?dowymi. Korzenie niektrych, lubi?cych kwa?n? wod?, mog? by? zanurzone w zbiorniku. B?d? one stanowi? dodatkowy filtr biologiczny.


Przyk?adowy sk?ad chemiczny czarnych wd Ameryki Po?udniowej*


Bagnisty staw na wyspie w Arquiplago das Anavilhanas (Rio Negro) Strumie? na wschd od Jenaro Herrera (Depto. Loreto, Peru) Rio Cuieiras, dop?yw Rio Negro (Brazylia)
pH: 4,3 5,5 4,3
TwO [dGH] <1 <1 <1
TwW [dKH] <1 <1 <1
Przewodno??: [S/cm] 10 3 10
G??boko??: [m] <1 <1 >2
Pr?d wody: brak powolny ledwo wyczuwalny
Temperatura wody: [C] 28 27,5 26
Temperatura powietrza: [C] 26 32 23


* - ?rd?o: W. Staeck, H. Linke - "American Cichlids II - Large Cichlids", Tetra-Verlag 1985

Ciekawostki

- Arrowana (Osteoglossum bicirrhosum) wyskakuje z wody na wysoko?? p?tora metra, by ?apa? owady i ma?e zwierz?ta. Potrafi polowa? nawet na... ma?py, dlatego tubylcy nazywaj? j? "ma?pi? ryb?^.

- Niektre ryby z rodzaju Apistogramma oraz m?ode Crenicichla ?yj? w kilkunastocentymetrowej warstwie gnij?cych li?ci na dnie zbiornikw. W razie niebezpiecze?stwa ch?tnie chowaj? si? pod nimi.

- Niektre gatunki (np. paletki, dyskowce i uaru) radz? sobie z niedoborami pokarmu dla narybku, ?ywi?c go w?asn?, specjalnie wytwarzan? wydzielin? skrn?.

- R?nica poziomu czarnych wd Amazonii mi?dzy por? such? i deszczow? dochodzi do 8 metrw. Tylko nieliczne gatunki drzew wytrzymuj? kilka miesi?cy bez dost?pu tlenu do korzeni.

- Niektre gatunki drzew z lasw wyst?puj?cych wok? czarnych wd wykorzystuj? ryby do pomocy w rozmna?aniu. Ich nasiona mog? wykie?kowa? dopiero wtedy, kiedy przejd? przez przewd pokarmowy ryby.

- Jeden z najbardziej znanych badaczy ryb z Ameryki Po?udniowej, Horst Linke, by? w 1999 roku aresztowany przez policj? brazylijsk? za nielegalny po?w ryb.

?rd?a Rio Negro le?? w kolumbijskim bagnie w?rd gaju palmowego. Jest to najwi?ksza rzeka ?wiata, ktrej wody zaliczane s? do czarnych. W dorzeczu Rio Negro znajdziemy mnstwo biotopw czarnych wd, od bagien do jezior i rzek. Chocia? s? ubogie w substancje od?ywcze i pozbawione zwi?zkw mineralnych, zamieszkuje je bardzo wiele popularnych ryb akwariowych - od paletek, przez sumy, do ryb k?saczowatych.

?apanie ryb w wodach Rio Negro to niezapomniane prze?ycie. Woda jest niesamowicie mi?kka (w dotyku prawie jak myd?o) i idealnie przejrzysta. Gdy brnie si? przez ni? w cieniu drzew, zawsze wida?, co czai si? pod nogami. Najbardziej niesamowity jest jej kolor - dos?ownie czarny. Idealnie odbijaj? si? w niej otaczaj?ce drzewa. Patrz?c z daleka, trudno odr?ni?, co jest odbiciem.

Czarne wody znajdziemy na ca?ym ?wiecie - zarwno na torfowiskach Afryki Wschodniej, jak i w strumieniach na wenezuelskich wy?ynach. Dzi? jednak s?, podobnie jak wiele innych cudw natury, zagro?one dzia?alno?ci? cz?owieka. Projekty hydroelektryczne, rolnictwo, wycinanie lasw, erozja, grnictwo i zanieczyszczenia wp?ywaj? negatywnie na ?ycie w czarnych wodach. Ka?dy akwarysta powinien zdawa? sobie spraw?, jak wa?na jest ochrona ?rodowiska naturalnego, aby mog?y si? nim cieszy? nast?pne pokolenia.

Rhett Butler to podr?nik, akwarysta, fotograf, badacz lasw deszczowych. Autor witryny internetowej www.mongabay.com i ksi??ki "A Place Out of Time".

 

Logowanie



Polish Czech English French German

on line

Naszą witrynę przegląda teraz 1 gość